Киіз үй — қазақ халқының дәстүрлі тұрғын үйі, көшпелі өмір салтына бейімделген ғимарат. Жеңіл, тез жиналады және бөлшектенеді, бірақ соққа төзімді: суық желден де, қапырық ыстықтан да қорғайды.
Киіз үй — бұл жай ғана үй емес, ол бүкіл әлемнің моделі: шаңырақ — аспан, кереге мен уық — жер мен аспанды байланыстырушы, табалдырық — ішкі мен сыртқы дүниенің шекарасы.
Бөліктері
Шаңырақ — киіз үйдің ең жоғарғы бөлігі, шеңбер пішінді, оған уықтар бекітіледі. Ол отбасының символы: «шаңырақ көтеру» — отбасын құру дегенді білдіреді.
Кереге — қабырғалары, ағаштан жасалған торлы құрылым. Уық — шаңырақты керегемен байланыстыратын қисық таяқтар. Туырлық және үзік — киіз қаптамалары.
Ішкі құрылымы
Киіз үйдің ішінде нақты тәртіп бар: оң жақ — еркектердің орны (мейман қабылдау, ас әзірлеу), сол жақ — әйелдердің бөлмесі, төр — ең құрметті орын. Босағаны аттау — белгілі жоралғы.
Бүгінгі мағынасы
Қазір киіз үй ұлттық сәйкестіктің символы: тойларда, мерекелерде, мұражайларда орнатылады. Ұлы Дала мен көшпелілер мәдениетінің бейнесі ретінде ЮНЕСКО мұрасына енгізілген.
📚 Тақырып сөздігі
- киіз үй— юрта
- шаңырақ— купол / небесный круг
- кереге— решётчатая стена
- уық[ұйық]— купольная жердь
- туырлық— войлочное покрытие стен
- үзік— войлочное покрытие купола
- түндік— войлочный клапан над шаныраком
- есік— дверь
- босаға— порог
- төр— почётное место (напротив входа)
- отбасы— семья
- мейман— гость
- дастарқан— скатерть, накрытый стол
