Домбыра — қазақ халқының ең қасиетті музыкалық аспабы. Екі ішекті, алмұрт пішінді, ағаштан жасалады. Шектерді ілмек тастарымен басып, дыбыс шығарады.
Домбыра — жай ғана аспап емес, ол халықтың тарихын, аңыздарын, эмоцияларын жеткізетін «дауыс».
Жанрлар
Күй — домбыраға арналған музыкалық туынды, көбіне сюжеттік (мысалы, Құрманғазының «Адай», «Сарыжайлау»). Күйдің әр нотасы оқиғаны баяндайды.
Терме — тағылымдық сипатта, әнші өнеге беретін, ақыл айтатын. Жыр — батырлар жыры, эпос орындау.
Ұлы күйшілер
Құрманғазы Сағырбайұлы (1818–1889) — қазақтың ұлы күйшісі, «Сарыарқа», «Адай» сияқты ондаған күйдің авторы. Дина Нұрпейісова — Құрманғазының шәкірті, әйел күйшінің озығы. Тәттімбет, Дәулеткерей — басқа классиктер.
Бүгінгі домбыра
Қазір домбыра — қазақтың символы. Шілденің бірінші жексенбісі — Ұлттық домбыра күні. Дәстүрлі жанрлармен қатар, рок, фольк-рок ансамбльдері домбыраны қолданады (Ulytau, The HU-стиліндегі казактар).
📚 Тақырып сөздігі
- домбыра— домбра
- күй— кюй (инструментальная пьеса)
- күйші— кюйши (исполнитель кюев)
- терме— нравоучительная песня
- жыр— эпическое сказание
- жырау— сказитель эпоса
- ішек— струна
- құлақдосл. «ухо»— колок (струнный)
- мойындосл. «шея»— гриф
- қобыз— кобыз (смычковый)
- ән— песня
- ақын— поэт-импровизатор
